nieuw blog, nieuwe stichting

-  Open Column -

Stichting August Willemsen – Fundação August Willemsen

door: Joris Kleverlaan

Ondanks dat mijn dochter 'al' tien is, lees ik haar nog steeds elke avond voor. Mede door dit vele voorlezen is ze ver voor haar leeftijd en zijn we al echt aanbeland in de klassieke jeugdliteratuur. Robinson Crusoë, De tovenaar van Oz, Erik of het klein insectenboek, Kruistocht in Spijkerbroek; de lijst wordt langer en langer en dat is zeker niet alleen voor haar plezierig. Gisteren waren we in de bibliotheek om een nieuw werk uit te zoeken dat we samen kunnen lezen. Tot mijn niet geringe verbazing liepen we de deur uit met Alleen op de Wereld van Hector Malot. Dat wil zeggen, ik was niet verrast door de keuze op zichzelf, maar veel meer door hetgeen er groot op de kaft vermeld werd: de vertaling bleek van August Willemsen te zijn! Dé August Willemsen, de man dankzij wie ik al zovele prachtige klassieke werken uit de Portugese taal heb kunnen lezen, zoals Diepe Wildernis: de wegen, of de gedichten van Drummond de Andrade. Maar ook de man dankzij wiens eigen boeken ik Brazilië snel leerde kennen, zoals door zijn essentiële debuut Braziliaanse Brieven, of De goddelijke kanaries, over het Braziliaanse voetbal. Maar wat ik dus niet wist, was dat hij ook vanuit het Frans vertaalde... Het zette me aan het denken, hierbij wat uitkomsten van dat denkproces.

Nadat de eerste verbazing voorbij was en we daadwerkelijk de eerste bladzijden hadden gelezen, herkende ik direct de prachtige, krachtige stijl die Willemsen eigen is in het Nederlands. Zeker als je voorleest, valt op hoe heerlijk zijn taal ronkt en raast, dan weer allitereert of heel subtiel nog een bijzinnetje is toegevoegd. Dat de zinnen lang zijn, mede natuurlijk als gevolg van de oorspronkelijke taal van het boek én de tijd waarin het origineel werd geschreven, is geen bezwaar meer. Neem de tijd, gebruik de leestekens, laat Willemsen je aan de hand nemen en geniet. Dat zo halverwege de derde pagina de eerste traan over de wang van m'n dochter biggelde, zie ik dan ook als teken dat het klopt, dat het rond is.

Helaas, helaas, is August Willemsen niet meer onder de levenden. Enkele jaren geleden is hij, op 71 jarige leeftijd overleden. Enige tijd daarvoor was er bij Noticias (een club van liefhebbers van het Latijnsamerikaanse) een avond rond zijn persoon. Ook de culturele organisatie A hora do Brasil organiseerde in 2007 een avond onder de noemer 'hommage aan August Willemsen'. Voor zover ik weet een van zijn laatste publieke optredens. Wat de reden geweest is dat ik er niet bij was, geen idee, maar tot op de dag van vandaag heb ik er spijt van. Zo ging mijn kans om hem een keer te ontmoeten voorbij; de avond zelf was, volgens de mensen die er wél waren, historisch mooi.

Ondanks al het prachtigs wat Willemsen voor de Portugese taal heeft betekend, gaat het ondertussen niet goed met de beheersing van de taal in Nederland. Belangrijke aanwijzing hiervoor is het stopzetten van de studie Portugees op de UvA, maar ook bij andere universiteiten wordt het steeds moeilijker om het als wetenschappelijke studie te volgen. Sterker nog: een kleine zoektocht op Internet leert dat alleen nog in Leiden wat Braziliaans Portugees wordt onderwezen als onderdeel van Latijnsamerika-studies. De gevolgen laten zich raden: steeds minder professionele vertalers en anderszins professionals op dit vakgebied. En dit terwijl Brazilië groeit en daarmee de aandacht toeneemt voor cultuur, literatuur, en allerlei vormen van uitwisseling zoals handel en onderwijs. De Portugeestalige Afrikaanse landen zich meer en meer ontwikkelen en laten zien, én het moedertaalland Portugal; een prachtig land, met een rijke geschiedenis, zeker op literair gebied. En natuurlijk omdat het gewoon een prachtige, rijke taal is!

Nu we dit alles op een rijtje zetten, wordt het dan niet tijd dat we alle zeilen bijzetten en we ons inzetten voor het Portugees in Nederland? Dan kunnen we blijven genieten van literaire werken zoals we die ooit dankzij Willemsen konden lezen, dat we uitwisselingen op allerlei gebied met dat prachtige land kunnen blijven houden, kortom, dat het Portugees in Nederland en Vlaanderen behouden blijft?! Ik pleit ervoor om daartoe een stichting in het leven te roepen, en dan in een moeite door onze held-vertaler te eren: het idee voor de Stichting August Willemsen is geboren! Wie zin heeft om hierover mee te denken en praten, stuurt een email: stichtingaugustwillemsen@gmail.com.