Recensie "F" van Antônio Xerxenesky

Het is de afgelopen jaren wel een beetje beholpen wat betreft de aanvoer van boeken van Braziliaanse schrijvers. Voorheen hadden we op gezette tijden een klassiek werk dankzij August Willemsen, en nu hebben we gelukkig Harrie Lemmens die regelmatig een nieuw boek vertaalt. Tegelijkertijd vertaalt Lemmens ook boeken uit Portugal, en bovendien lang niet altijd van jonge schrijvers. En nu er in Nederland geen mogelijkheden meer zijn om op universitair niveau deze prachtige taal te studeren, zal er in de toekomst weinig verbetering in deze situatie komen. En zie daar dan ook een van de redenen om de Stichting August Willemsen op te richten! 

Nu was de initiatiefnemer van de stichting, en schrijver dezes, op pad in Brazilië om inspiratie en contacten op te doen. Zo sprak ik met uitgeverijen en jonge schrijvers. Bij toeval waren twee van hen in 2012 opgenomen in een selectie gemaakt door het Engelstalige tijdschrift Granta van jonge, veelbelovende, Braziliaanse schrijvers. Nu is het boek van Daniel Galera inmiddels vertaald door Harrie Lemmens en onder de titel ‘Door bloed doordrenkte baard’ verschenen bij uitgeverij Atlas. Binnenkort zullen we op dit blog aandacht schenken aan dit spannende werk. Nu wil ik het graag even hebben over die andere schrijver, Antônio Xerxenesky. Hij gaf me zijn tweede, en laatste boek, genaamd “F”, en vertelde wat over het werk; de reden dat hij voor een vrouwelijk hoofdpersoon koos (dat paste beter bij de emotionele ontwikkeling van het personage) en hoe hij het verhaal over twee perioden in het verleden verdeelt. F is inmiddels aan een tweede druk toe, en wat mij betreft volledig terecht. En waar Xerxenesky eerste boek inmiddels naar het Engels vertaald is, en de filmrechten van F verkocht, verdient dit boek zeker ook vertaling naar het Nederlands!

Op de eerste bladzijde van “F” geeft Xerxenesky een soort van samenvatting van het boek. Ana, de hoofdpersoon, heeft al heel wat gruwelijks gezien, ‘zelfs’ voordat ze de film Citizen Kane heeft gezien. De lezer vraagt zich af wat het één met het ander te maken heeft, en de schrijver verontschuldigt zich bijna over deze twee op het oog losstaande feiten, maar het maakt de lezer tegelijkertijd geïntrigeerd genoeg om de bladzijde om te slaan. Wat volgt is een wonderlijk boek over een huurmoordenaar die van een geheimzinnige stem opdrachten krijgt. Ana, de huurmoordenaar, is een topper in haar vak en zit niet om opdrachten of geld verlegen. Tot op zekere dag, wanneer zich de grootste uitdaging tot dan toe aan doet. Tegen het decor van de jaren tachtig, inclusief donkere danspartijen op muziek van Joy Division en Depeche Mode, en de films van Orson Welles, begint een proces van grondige voorbereiding om een waar kunststukje uit te halen; een van de meest besproken figuren uit Hollywood en mogelijk beste filmregisseur aller tijden, vermoorden. Maar dan wel, zoals gebruikelijk, zonder dat het er uitziet als moord.

Een van de verassingen van dit boek is toch wel hoe de hoofdpersoon, ondanks haar koude, meedogenloze uitvoering van gruweldaden, toch ook sympathie oproept. Of het komt door haar liefdeloze vader, die zich vergrijpt aan haar zusje en nog veel meer op z’n geweten blijkt te hebben, of doordat zij zelf ook veel moeite heeft om liefde en vriendschap te delen, laat staan dat ze over haar werk zich natuurlijk niet open kan uitlaten: wat overblijft is een gewetenloze killer, die tegelijkertijd medelijden oproept. Een killer die emotioneel nog een puber lijkt te zijn; juist door haar (emotionele) eenzaamheid kon ik mij soms niet aan de gedachte ontrukken dat ik bijna hoopte dat ze zou slagen in haar missie om Welles te vermoorden. Ook omdat je geen moment het idee hebt dat ze andere keuzes zou kunnen maken. ‘Ik weet zeker dat ik deze weg moet bewandelen, dat er geen uitritten zijn, ... er loopt slechts een rechte lijn van A naar B, die onder een microscoop bekeken bochtjes blijkt te hebben. Dit verhaal is dan ook niet meer dan een deel van deze lijn, een deel dat afgesloten moet worden.’ Nu ben ik niet vaak, zeg maar gerust nooit, op het soort morbide gedachten te betrappen dat ik hoop dat een moord gaat lukken (dat wens ik mijn ergste vijanden nog niet toe) , dus best verrassend waar dit boek van Xerxenesky je op doet uitkomen. Sowieso is het een hoogst origineel verhaal dat leest als een trein. Morgen een (onofficiële) vertaling van de eerste pagina.