Fernando Pessoa in de Nederlanden

Activiteit Stichting August Willemsen, 26 juni in Teatro Munganga

Nadat de Stichting August Willemsen in maart van dit jaar haar succesvolle vuurdoop kende met een avond in de geest van haar naamgever, kondigt ze nu met trots haar tweede activiteit aan. De titel van de avond, Fernando Pessoa in de Nederlanden, is niet toevallig gekozen. Het was de titel van een essay van Willemsen waarin hij de opkomst van de Portugeze dichter in de Nederlandse cultuur beschreef na publicatie van de vertaling van zijn mooiste werk in 1978. Dit werk bleek op haar beurt de aanzet te zijn van een periode van bloei van het Portugees in Nederland. Op het programma staat in ieder geval een van de meest bijzondere uitingen uit die tijd: de documentaire ‘Pessoa, de vraag op het antwoord’, van Kees Hin, K. Schipper en August Willemsen zelf.

Schrijver dezes, en tevens initiatiefnemer van de Stichting August Willemsen, is geen groot kenner van het werk van Pessoa. Ook is hij geen letterkundige. Zou dat een reden zijn om dit artikel en deze voorbeschouwing niet te kunnen schrijven? Of juist wel, met in het achterhoofd de reden waarom we de stichting zijn begonnen? Die reden is namelijk, kortweg gezegd, dat voor het Portugees in Nederland én in Vlaanderen een zieltogend bestaan dreigt en dat dat moet worden voorkomen. Er worden weinig boeken vertaald, de studie Portugese taal en letterkunde is opgeheven en het Portugees wordt door sommigen zelfs als kleine taal weggezet. En dat is rondweg zonde. Als steeds minder mensen de taal zullen beheersen, missen we prachtige literatuur. Als we, als internationaal georiënteerde economie, een taal met 250 miljoen sprekers op vier continenten, niet meer beheersen, waar blijven we dan met onze internationale ambities? Daar willen we als stichting iets aan doen. Daarom is zo’n avond over een periode rond 1980 zo interessant. Niet alleen omdat we inspirerende gasten hebben, en een bijzonder document in de vorm van een documentaire, maar ook om beter te begrijpen hoe die eerste golf van interesse in het Portugees ons land bereikte. Wat kunnen we er van leren; wat moeten we doen om weer zo’n golf op te starten?

Vanaf de jaren zeventig is het Portugese woord en geschrift in zwang gekomen in Nederland. Dit was voor het overgrote deel te danken aan het werk van Willemsen. In 1970 werd het eerste, vertaalde boek van hem gepubliceerd: een bloemlezing met verhalen uit Portugal. De jaren daarop vertaalde hij voornamelijk Braziliaanse schrijvers en dichters, maar 1978 bleek een cruciaal jaar voor de beleving van het Portugees; de publicatie van de dichtbundel ‘Gedichten’ van Pessoa sloeg in als een bom in het Nederlandse culturele leven. Niet alleen voor de lezers (uiteindelijk werden, tot 1993, er in vijf drukken zo’n 15.000 van verkocht, inmiddels zijn er 10 drukken verschenen), maar het bleek ook een grote inspiratie te zijn voor schrijvers, theatermakers, journalisten, componisten en, dus, voor documentairemakers. De film Pessoa, de vraag op het antwoord past goed in zowel de doelstelling van de Stichting August Willemsen, als in de hausse die eind jaren zeventig, begin jaren tachtig ontstond. In de film legt August Willemsen in diverse rollen (als docent en student, als vertaler-schrijver en acteur) uit wie Pessoa was en wat hem zo bijzonder maakt. Enerzijds is het daarmee een literair, intellectueel spel, maar anderzijds, mede door de diverse invalshoeken die gekozen worden, een toegankelijk document waarmee ook de schrijver van dit artikel een stuk dieper in het begrip en bewondering voor Pessoa terecht kwam. En, ere wie ere toekomt, tegelijkertijd ook voor de makers van de film.

Op 26 juni zal een van de gasten in ieder geval de maker van de film, Kees Hin, zijn. Hij was jarenlang innig bevriend met August Willemsen en heeft tientallen documentaires op zijn naam staan. Ook te gast is VPRO journalist Anton de Goede. De presentator van het literaire radioprogramma De Avonden noemde de film ooit dé inspiratie om Pessoa te gaan lezen. Eerder interviewde hij bovendien August Willemsen en Kees Hin.

Voor nadere informatie, like de Facebookpagina van de Stichting August Willemsen, of hou de website in de gaten van Teatro Munganga: www.munganga.nl. Daar zijn ook kaarten voor de activiteit te koop voor 10 euro. De avond begint om 20:00 uur en zal uiterlijk 22:30 zijn afgelopen.