Nieuwjaarscadeau met verhaal van Luiz Ruffato

De afgelopen jaren wenste de Braziliaanse auteur Luiz Ruffato zijn lezers een gelukkig nieuwjaar en publiceerde daarbij een kort verhaal om het nieuwe jaar in te luiden. Stichting August Willemsen vertaalde het verhaal en publiceerde op haar beurt het verhaal in beide talen. Zie hier: 

2022 en 2021. Op deze manier past dit mooi in de traditie om het nieuwe jaar te beginnen met een vertaling. Eerder deden we dat bijvoorbeeld met toepasselijke gedichten van Fernando Pessoa, Drummond de Andrade en Mario Quintana.

Dit jaar had Luiz weinig tijd, maar heeft op ons verzoek toch een verhaal naar ons opgestuurd. Helaas dit jaar in de mooie lay-out van Tadeu Costa, maar het verhaal is er niet minder melancholisch om. Exclusief, dus, presenteren we hierbij 'De verliezer' en wensen alle lezers, volgers, vrienden en vreemden alle goeds voor 2024!

Klik op de volgende link om het verhaal te openen:
De Verliezer

Nieuwjaarswens en cadeau!

Luiz Ruffato doet het weer: het jaar uitluiden met een kort verhaal. Vorig jaar vertelde hij over Sarah, nu over Khadija. Het past zo mooi in ons jaarlijkse traditie om het jaar af te sluiten met een vertaling van een Portugees/Braziliaans eindejaarsverhaal, dat we ook nu weer een vertaling maakten. Luiz reageerde enthousiast en hij vroeg op zijn beurt of vormgever en illustrator Tadeu Costa de Nederlandse vertaling in de originele vormgeving wilde plaatsen. Hierbij presenteren we beide: zowel het Portugese origineel als de Nederlandse vertaling. Veel leesplezier, maar vooral: de bovenste-beste wensen voor het nieuwe jaar!!

Khadija (Maëlys) - Nederlands

Khadija (Maëlys) - português

Eindejaarsverhaal van Luiz Ruffato (met cadeau!)

Een traditie waar ze langzamerhand trots op mogen zijn: op de laatste dag van het jaar bloggen we over een mooi gedicht of kort verhaal, gewijd aan de feestdagen zo aan het eind van het jaar, gevonden in de archieven van de Portugeestalige literatuur. Zie bijvoorbeeld het jaar 2020 met Cora Coralina, 2019 met Pessoa, of een persoonlijke favoriet Mario Quintana in 2016. Maar goed, dit jaar kwam er een cadeautje in de elektronische postbus. De Braziliaanse schrijver Luiz Ruffato (die we eerder belichtten, zie: link) stuurde het kerstverhaal over Sarah. In overleg met Luiz hebben we het verhaal vertaald én in de speciaal voor deze uitgave ontworpen lay-out en illustraties geplaatst. Hieronder vindt u derhalve beide uitgaven, de eerste in Nederlandse vertaling, de tweede als het Portugese origineel. 

De link hieronder leidt u naar een Nederlandse (online) pdf-versie van het verhaal. 

Sarah's geschenk

O link aqui embaixo segue para o conto de Luiz Ruffato em pdf:

O presente de Sarah

Rest ons jullie veel leesplezier toe te wensen, maar natuurlijk zeker ook: een heel gelukkig, gezond Nieuwjaar. We hopen dat we elkaar veel zien in 2022!!

Natuurlijk danken we Luiz Ruffato hartelijk dat hij ons dit verhaal om niets heeft laten plaatsen. Ook dank aan illustrator Tadeu Costa omdat hij zo vriendelijk is geweest om de Nederlandse vertaling in dezelfde mooie lay-out te plaatsen.

Ferreira Gullar in vertaling Marie Roelofsen

Sinds ik enkele columns van de Braziliaanse schrijver Luíz Ruffato vertaalde (zie bijvoorbeeld: We zijn allen doof of Braziliaanse mei) krijg ik trouw zijn nieuwste werk opgestuurd. Altijd actueel, literair, prikkelend. Nu zou het me te ver gaan elke week zijn columns te vertalen, maar die van eind december was mooi dus ging ik aan de slag en kreeg het een aardig staartje.

Elke column die Ruffato voor het literaire tijdschrift Rascunho schrijft, besluit hij met enkele literaire teksten en gedichten van anderen. In die van december vorig jaar staat een gedicht van Ferreira Gullar opgenomen, genaamd A luta corporal. Terwijl ik met de vertaling van de column bezig was, bedacht ik mij dat August Willemsen een bundel van Ferreira Gullar in vertaling had bezorgd onder de titel Morgen is weer geen andere dag, waarin ik meende dat A luta corporal opgenomen was. Een betere vertaling zou ik nooit kunnen maken, maar die bundel had ik niet. Dus begon ik bij de ex-vrouw van Willemsen Marie Roelofsen (oftewel 'Mieke' in Braziliaanse Brieven) navraag te doen of zij die bundel toevallig wel had. Het antwoord was nee, maar het inspireerde Marie wel om ook zelf met de vertaling aan de slag te gaan. 

Ferreira Gullar

Uiteindelijk bestelde ik de bundel online bij een antiquair. Het blijkt een prachtig vormgegeven boek, waarvan de aankoop goedkoper bleek dan de verzendkosten. Maar belangrijker: het gedicht stond er niet in! Dus online zoeken, een verzameling 'Toda poesia', oftewel 'alle poëzie', van Ferreira Gullar vinden waar het gedicht ook niet in was opgenomen. En dus uiteindelijk aan Luíz Ruffato zelf gevraagd. Hij wist me te vertellen dat 'A luta Corporal' een flinke bundel uit 1954 was, waaruit zowel Willemsen als de uitgave met 'alle poëzie' slechts een selectie maakten.

In de tussentijd hield Marie me op de hoogte van de vorderingen die ze maakte met de vertaling. Hoewel ze geen professionele vertaler is, heeft ze natuurlijk wel het voorbeeld van de meester gehad. Immers is de basis van haar Portugees gelegd tijdens haar verblijf in 1967/68 met Willemsen in Brazilië. Marie vertaalt met enige regelmaat, maar vooral teksten die haar inspireren en overigens ook uit andere talen zoals het Fries (voor een kinderboek) en het Tsjechisch (de schrijver Hrabal). Voor dit gedicht heeft ze her en der navraag gedaan over de mogelijke betekenis van sommige woorden in dit gedicht. Deze week nog stuurde ze me haar laatste versie. Het is prachtig geworden en met veel trots willen we de vertaling hier weergeven.

Fysiek duel 

(Ferreira Gullar, vertaling: Marie Roelofsen)

 

In deze droge bedding die ik vroeger was

sijpelt langzaam een rivier omhoog:

alsof zij uit mij voortkomt, dat ik uit haar ontspring,

daar komt het overbodig hart niet aan te pas.

 

Rivier die vloeit en stroomt zonder begin

noch bron, haar loop gestaag maar ongewis

brengt ongewild, met het water mee,

maanlicht, ik pas me aan, bewegen heeft geen zin.

 

Op zilte bedding ben ik licht en gruizigheid

Dubbel gespiegeld, bestemd in onbestemd.

Ik sta in bloei! en tegelijkertijd verrot ik

in verstokte eenzaamheid.

 

Tussen bloei en onvermijdelijk vergaan,

stroomt bronloos een rivier in ongewisse baan.

Braziliaanse Mei: Luiz Ruffato vertaald

Luiz Ruffato

Een nieuwe lente, en een nieuw geluid. Zo begint Mei, één van Nederlands bekendste gedichten. Mei, het meisje uit het gedicht, ontluikt als de prille lente, niet wetend welk drama haar nog te wachten staat. Het gedicht van Herman Gorter uit 1889 speelde door mijn hoofd toen ik gisteren het gedicht 05/20 ontving van de Braziliaanse schrijver en dichter Luiz Ruffato. Dit gedicht gaat niet over meisjes, muzen of vergankelijkheid van tijd. Of toch? Laten we vaststellen dat mei in Brazilië nu eenmaal de aankondiging van winter is, en weinig lenteachtigs in zich draagt. Ruffato beschrijft de actualiteit in zijn land als het uitéénspatten van een droom, een visioen. Is daardoor een vergelijking met Mei alsnog mogelijk? Al met al genoeg reden om het hier te plaatsen. Zó verwoord de dichter zijn frustraties over de huidige politieke en sociale situatie in zijn land:

05/20*

Verbannen binnen de vier muren van mijn lokaal

Met als enige compagnie

De ingeslepen stilte van mijn kater

Luister ik als onverstoorde

Naar het stille vergaan van het schip van staat

Dat ik anderstijds omschreef als utopie

Ik weet dat achter de gordijnen van het raam

Er wanorde en tumult is, en gekrijt

Maar mijn lichaam weigert er naartoe te gaan

Verwacht dat het onverwachte

Het door mij zo gewenste niet meer terug haalt

En wacht kalm tot het water mij de lippen reikt

Ik idealiseerde onmogelijke toekomsten, ik wilde zelfs

Onbekenden omhelzen met een zoen

Maar alle sporen, alles wat ik mij er van had voorgesteld,

Toonde zich breekbaar, tot het onvoorspelbare

Zag ik te laat in dat van dat land, dat veld

Niets meer over was, en er niets over bleef, zelfs geen visioen

* vertaling door Joris Kleverlaan, gepubliceerd met toestemming van de auteur.

Hier volgt het origineel. Voor de liefhebbers en verantwoording van de vertaling. Het volgen van een rijmschema is altijd een extra uitdaging....

05/20

Exilado entre as quatro paredes do meu quarto

Tendo por única companhia

O ancestral silêncio dos meus gatos

Acompanho imperturbável

O naufrágio lento do imenso barco

Que outrora eu chamava utopia

Sei que por detrás das cortinas da janela

Há rangidos, gritos, alvoroço

Mas meu corpo se recusa a ir até ela

Pois sondar o insondável

Não traria de volta o meu querê-la

E aguardo calmo a água me alcançar o pescoço

Eu idealizei futuros impossíveis, até quis

Abraçar as multidões, amar o estranho

Mas tudo que aqui finquei, toda raiz

Mostrou-se frágil, inviável

Percebo tarde demais que daquele país

Nada mais resta, nada ficou, nem mesmo o sonho

Van Luiz Ruffato is tot nu toe geen vertaling in het Nederlands verschenen. Nou ja, hier een mooie kroniek, ook met actualiteitswaarde: https://joriskleverlaan.blogspot.com/2018/11/we-zijn-allemaal-doof.html