August Willemsen: 15 jaar geleden overleden, maar nog niet vergeten

Het zal zo'n acht jaar geleden zijn dat we begonnen met het idee om een stichting op te richten die August Willemsen als ambassadeur van de Portugeestalige literatuur en cultuur zou eren. Nu, 15 jaar na zijn dood, tellen we onze zegeningen en zijn reuze trots op de projecten die dankzij onze inzet en medewerking de afgelopen weken het licht zagen. Hier een verslag.

filmposter

De eerste activiteiten die we ondernamen (zie bijvoorbeeld: bijeenkomst-in-de-geest-van-august-willemsen, of: leandro-maias-guimaraes-rosa) waren succesvol, maar gaven nog niet de zichtbaarheid waar we op hoopten. Veel veranderde toen filmmaker Frederieke Jochems onze hulp zocht voor haar nieuwe project, een documentaire geïnspireerd op Braziliaanse Brieven. Jaren van reizen, filmen, brainstormen, enfin alles wat er bij zo'n project komt kijken, volgden. Onlangs, op 24 november, ging de film 'August Willemsen, de bladzij en de werkelijkheid' in première. De komende weken en
maanden is het overweldigende werk in verschillende filmhuizen en boekhandels te zien. (houd website www.franjo.nl in de gaten voor vertoningsdata). Klik hier voor een mooie recensie uit de Volkskrant.

In het kielzog hiervan bouwden we aan één van onze dromen: de vertaling van Braziliaanse Brieven naar het Portugees. Het boek had zoveel betekend voor hoe Nederland naar Brazilië kijkt, dat het spannend zou zijn als Brazilianen daar nu zelf ook kennis van

De vertaling en heruitgave

konden nemen. Het zou het gesprek tussen beide landen een prachtige, inhoudelijke lading geven. We vonden in uitgever Arte e Letra uit Curitiba een mooie partner, zelf al verantwoordelijk voor prijswinnende boeken. Met hulp van het Nederlandse Letterenfonds werd vertaalster Mariângela Guimaraes aangesteld als vertaalster. Het resultaat overtreft onze verwachtingen. Wil je een exemplaar ontvangen? Reserveer het via een reactie per email: stichtingaugustwillemsen@gmail.com.

Het nieuws dat we met een film en vertaling bezig waren maakte ook De Arbeiderspers bewust van de aankomende activiteiten. Prachtige reactie om een heruitgave van Braziliaanse Brieven gelijktijdig te laten uitkomen.

Kop van Guus

Kunstenaar PéPé Gregoire bij de Kop van Guus

Net als je denkt: 'prachtig, een film, een vertaling en heruitgave', benaderde Marie Roelofsen, oftewel 'Mieke' uit Braziliaanse Brieven ons voor een idee; het werd nog mooier! Naar aanleiding van ons bezoek aan het graf van Willemsen (zie: verslag) enkele jaren geleden, hadden Edith Sont en Marie het plan opgevat om het beeld van August Willemsen ('Guus' voor vrienden) te plaatsen bij zijn graf. Het beeld werd in 1995 in opdracht vervaardigd door PéPé Gregoire en staat sindsdien in het Literatuurmuseum in Den Haag. Speciaal voor deze gelegenheid goot hij opnieuw het beeld. Op 29 november jl., de 15de sterfdag van Willemsen hebben we het beeld met alle donateurs erbij onthuld. Dank aan het fonds Perzik van Onsterfelijkheid (Prins Bernhard Cultuurfonds), het Karin van Ringenfonds en tientallen particuliere donateurs, zijn de benodigde fondsen bij elkaar gevonden. Volgens de maker van het beeld is het een betere uitvoering: dit beeld heeft licht en ruimte!

Al met al een heel mooi rijtje resultaten zo. Het geeft veel energie om de komende jaren aan nieuwe projecten te gaan werken!

Nieuw project: fondsenwerving voor de Kop van Guus

Enige tijd geleden, we brachten een bezoek aan het graf van August Willemsen (zie: blog), moet het idee zijn opgekomen bij Edith Sont en Marie Roelofsen. Het graf lag er dankzij hun inspanningen een stuk beter bij. Zou het geen goed idee zijn om het borstbeeld van AW bij het graf te plaatsen? De komende maanden hopen we met Marie als aanjager dit project te voltooien. Help jij mee met een gift?

PéPé Gregoire in zijn atelier met August Willemsen bekijken het resultaat

Halverwege de jaren '90 maakte bekend beeldend kunstenaar PéPé Gregoire een bronzen beeld van August Willemsen. Het resultaat was prachtig. Enerzijds krachtig als het charisma van de man zelf, anderzijds doorluchtig en transparant. Een exemplaar zou Gregoire zelf houden. In zijn tuin zou een mees een nestje bouwen in de kop! Een tweede exemplaar kwam dankzij een particuliere gift in het Literatuurmuseum in Den Haag terecht. Binnenkort is het 15 jaar geleden dat Willemsen overleed. Een mooi moment om een exemplaar van het beeld dicht bij de vertaler, schrijver te plaatsen.

Impressie van het beeld bij het graf op De Nieuwe Ooster, Amsterdam

We hebben het project 'Kop van Guus' genoemd. Om de benodigde fondsen bij elkaar te krijgen hebben we tot nu toe subsidies aangevraagd. Het laatste deel, € 2.000,-  willen bij fans en vrienden verzamelen. Dankzij de culturele ANBI status zijn giften aftrekbaar voor de belastingen. Dus levert het nog een financieel voordeel op, naast een bijdrage een belangrijk cultureel doel: het in leven houden van de nagedachtenis aan August Willemsen, en daarmee aan de vertaalkunst en de status van het Portugees als wereldtaal in Nederland.

Voor meer informatie: reageer op deze post, stuur een email naar Marie Roelofsen (poedev@gmail.com) of naar stichtingaugustwillemsen@gmail.com.  

Het project wordt ondersteund door Het Perzik van Onsterfelijkheid-fonds (onderdeel van het Prins Bernhard Cultuurfonds) en het Karin van Ringenfonds.

Ferreira Gullar in vertaling Marie Roelofsen

Sinds ik enkele columns van de Braziliaanse schrijver Luíz Ruffato vertaalde (zie bijvoorbeeld: We zijn allen doof of Braziliaanse mei) krijg ik trouw zijn nieuwste werk opgestuurd. Altijd actueel, literair, prikkelend. Nu zou het me te ver gaan elke week zijn columns te vertalen, maar die van eind december was mooi dus ging ik aan de slag en kreeg het een aardig staartje.

Elke column die Ruffato voor het literaire tijdschrift Rascunho schrijft, besluit hij met enkele literaire teksten en gedichten van anderen. In die van december vorig jaar staat een gedicht van Ferreira Gullar opgenomen, genaamd A luta corporal. Terwijl ik met de vertaling van de column bezig was, bedacht ik mij dat August Willemsen een bundel van Ferreira Gullar in vertaling had bezorgd onder de titel Morgen is weer geen andere dag, waarin ik meende dat A luta corporal opgenomen was. Een betere vertaling zou ik nooit kunnen maken, maar die bundel had ik niet. Dus begon ik bij de ex-vrouw van Willemsen Marie Roelofsen (oftewel 'Mieke' in Braziliaanse Brieven) navraag te doen of zij die bundel toevallig wel had. Het antwoord was nee, maar het inspireerde Marie wel om ook zelf met de vertaling aan de slag te gaan. 

Ferreira Gullar

Uiteindelijk bestelde ik de bundel online bij een antiquair. Het blijkt een prachtig vormgegeven boek, waarvan de aankoop goedkoper bleek dan de verzendkosten. Maar belangrijker: het gedicht stond er niet in! Dus online zoeken, een verzameling 'Toda poesia', oftewel 'alle poëzie', van Ferreira Gullar vinden waar het gedicht ook niet in was opgenomen. En dus uiteindelijk aan Luíz Ruffato zelf gevraagd. Hij wist me te vertellen dat 'A luta Corporal' een flinke bundel uit 1954 was, waaruit zowel Willemsen als de uitgave met 'alle poëzie' slechts een selectie maakten.

In de tussentijd hield Marie me op de hoogte van de vorderingen die ze maakte met de vertaling. Hoewel ze geen professionele vertaler is, heeft ze natuurlijk wel het voorbeeld van de meester gehad. Immers is de basis van haar Portugees gelegd tijdens haar verblijf in 1967/68 met Willemsen in Brazilië. Marie vertaalt met enige regelmaat, maar vooral teksten die haar inspireren en overigens ook uit andere talen zoals het Fries (voor een kinderboek) en het Tsjechisch (de schrijver Hrabal). Voor dit gedicht heeft ze her en der navraag gedaan over de mogelijke betekenis van sommige woorden in dit gedicht. Deze week nog stuurde ze me haar laatste versie. Het is prachtig geworden en met veel trots willen we de vertaling hier weergeven.

Fysiek duel 

(Ferreira Gullar, vertaling: Marie Roelofsen)

 

In deze droge bedding die ik vroeger was

sijpelt langzaam een rivier omhoog:

alsof zij uit mij voortkomt, dat ik uit haar ontspring,

daar komt het overbodig hart niet aan te pas.

 

Rivier die vloeit en stroomt zonder begin

noch bron, haar loop gestaag maar ongewis

brengt ongewild, met het water mee,

maanlicht, ik pas me aan, bewegen heeft geen zin.

 

Op zilte bedding ben ik licht en gruizigheid

Dubbel gespiegeld, bestemd in onbestemd.

Ik sta in bloei! en tegelijkertijd verrot ik

in verstokte eenzaamheid.

 

Tussen bloei en onvermijdelijk vergaan,

stroomt bronloos een rivier in ongewisse baan.

Bijeenkomst graf August Willemsen: mooi en waardig

Aangezien het op 29 november (2007) was dat August Willemsen kwam te overlijden en een groepje enthousiastelingen zich aan het opknappen van zijn graf hadden gewijd, was het een ideaal moment om met fans, vrienden en volgelingen bij elkaar te komen. Het werd een memorabele, mooie en waardige bijeenkomst. Het graf ligt er weer mooi bij, nu met een tekstbordje die vertelt over het leven en werk van Willemsen.

Met een mooi groepje van ongeveer 12 personen, én de filmcrew van documentairemaakster Frederieke Jochems, stonden we stil bij de man, zijn leven, maar zeker ook zijn werk. Iedereen bracht zijn favoriete stukje Willemsen mee om voor te lezen, en zo ontstond er een spontane bloemlezing uit zijn geschriften, een enkel vertaald gedicht en een persoonlijk verhaal.


Een tweede reden om de bijeenkomst te organiseren was om geld in te zamelen voor sponsoring van Stichting Arboretum De Nieuwe Ooster, die zorgt voor het onderhoud en uitbreiding van het bijzondere bomenpark op de begraafplaats, welke Stichting August Willemsen op zich heeft genomen. Ook dat kwam op gang en daar zijn we heel blij mee!

Een speciale dank gaat uit naar Marie Roelofsen voor de coördinatie van het geheel, Edith Sont voor het opknappen van de grafsteen en de mensen van De Nieuwe Ooster voor hun inzet rond het graf en het mogelijk maken van het tekstbordje. Fotograaf Klaas Koppe stelde bovendien belangeloos zijn portret van Willemsen ter beschikking.

De stemming waarmee we afscheid namen van elkaar? Dit smaakt naar meer, dus tot volgend jaar!

Bijeenkomst 29 november: 12de sterfdag van August Willemsen

Twee jaar geleden, op 29 november 2017,  legde een verbaasde bewonderaar, Michael Kool , een briefje op het graf van August Willemsen. Het was toen 10 jaar geleden dat we Guus hadden begraven. De bewonderaar had iets verwacht op die sterfdag, maar er was niets. Zijn brief werd pas precies een jaar later gevonden door een andere verbaasde bezoeker. Dat was voor de Stichting August Willemsen aanleiding om in actie te komen.

Hoewel het graf de afgelopen jaren door niemand werd verzorgd, had begraafplaats  De Nieuwe Ooster  -  in casu de gemeente Amsterdam  -  het graf niet geruimd omdat het een Bekende Amsterdammer betreft.

Er ontstond een soort werkgroepje dat in samenwerking met de beheerders van De Nieuwe Ooster het graf heeft opgeknapt en voorzien van een bordje met uitleg over de man en zijn werk. Edith Sont heeft de tekst op de grafsteen beter leesbaar gemaakt, het graf is met een hardstenen basis opnieuw gestabiliseerd. Er is wat groen geplant, onder meer een paar struikjes met de toepasselijke naam Juniperus Horizontalis (Liggende Jeneverbes)

De Nieuwe Ooster heeft toegezegd het graf verder te zullen onderhouden; de Stichting August Willemsen doet een jaarlijkse sponsorbijdrage aan het bomenproject op de begraafplaats als tegenprestatie.

Op 29 november 2019, om 11:00 uur, houden we een bijeenkomst bij het graf van August Willemsen. We herdenken hem door enkele van zijn teksten te lezen. Ook 'onthullen' we hiermee het opgeknapte graf en het tekstbordje.

Komt u ook? Leest u uw favoriete deel uit het werk van Willemsen voor? Vertelt u een anekdote? Doet u een kleine bijdrage voor het onderhoud van het graf?

We verzamelen om 11 uur bij Café Roosenburgh, naast de ingang van De Nieuwe Ooster, Kruislaan 126, Amsterdam en wandelen dan naar veld 83, grafnummer 558.

Let op: het café opent pas om 11 uur!!

Hou vooral dit blog, of onze Facebook-pagina in de gaten. Het is mogelijk dat er kleine wijzigingen zijn in het programma i.v.m. andere activiteiten op de begraafplaats.

Allen welkom

Stichting August Willemsen, ook namens Marie Roelofsen

 .